تماس با ما

آدرس :
میدان توحید – خیابان گلبار – کوچه محمدی – پلاک 23 – طبقه اول

تلفن :
66597741 (021)
66597742 (021)
66563120 (021)
66563134 (021)

فکس :
66942495 (021)

پیوندها

ضد عفونی کننده چیست و چه کاربردهایی دارد

 

نویسنده : دکتر پیمان محمدزاده،پاتولوژیست؛مدیر فنی شرکت والا اندیشان داروی ناب

۱٫اهداف استفاده از ضدعفونی کننده ها
- جلوگیری از ورود بیماری
- کنترل بیماری
- جلوگیری از گسترش بیماری
۲٫ یک برنامه ضدعفونی در صورتیکه به درستی اجرا شود راه حلی با صرفه اقتصادی مناسب جهت مبارزه با اجرام بیماریزا می باشد.

           •مرور مواردی که در ترویج واجرای برنامه های ضدعفونی میبایست مدنظر قرارگیرند.

           •مرور مواد شیمیایی که به عنوان ضدعفونی کننده استفاده میشوند. همچنین بررسی فواید و مضرات آنها

•           مرور قدم به قدم یک برنامه ضدعفونی

تعاریف

ضدعفونی کننده ها:

     به ترکیبات شیمیایی اطلاق میشود که برای کنترل ، جلوگیری از انتشار یا از بین بردن اجرام بیماریزا (باکتریها، ویروسها، قارچها) دراماکن ویا روی سطوح اشیاء مورد استفاده قرار میگیرند. بر خلاف آنتی بیوتیک ها که در بالاترین غلظت ممکن است ، فقط باکتریواستاتیک باشند و بعد از چندین ساعت تماس اثر کشندگی بر باکتریها داشته باشند ، ضدعفونی کننده ها عموماً در مدت کمتری (درطیچند دقیقه ) اثرکرده و باکتریها و حتی برخی موارد ویروسها ، قارچها و انگلها را نیز می کشند . بعلاوه ضد عفونی کننده ها معمولاً برای سطوح بی جان استفاده میشوند و بسیاری از آنها در غلظت های مورد استفاده برای حیوانات سمی میباشند. ضد عفونی کننده های خاصی که برای سطوح بدن حیوانات و انسان بکار میروند آنتی سپتیک Antiseptic خوانده میشوند.

 

•           Germicides/Biocides

           •به مواد شیمیایی اطلاق میشود که میکروارگانیسم ها را از بین میبرند.

           •این مواد معمولا ً روی پروتئین ها بویژه آنزیم های مهم اجرام عمل مینمایند.

•           مکانیسم عمل ممکن است ، اکسیداسیون(ویرکن اس)، هیدرولیز، تغییر ماهیت (الکل ها)ویا جایگزینی باشد.

۲٫Biostatics/Germistatics

 به موادی اطلاق میشود که صرفاً از رشد و تکثیر اجرام جلوگیری مینمایند.

۳٫ Sanitizers

این مواد تمام اجرام را از بین نبرده و فقط جمعیت میکروب ها را در سطوح اشیاء کاهش داده تا از نقطه نظر بهداشت عمومی بی خطر و ایمن باشند. (شوینده ها)

۴٫Cleaning

حذف فیزیکی مواد خارجی ، خاک ، غبار و مواد آلی مثل کود ، خون ، ترشحات و اجرام را پاکسازی گویند . پاکسازی به طور معمول باعث حذف اجرام می شود تا باعث از بین رفتن اجرام.

۵٫ sterilization 

به مراحل فیزیکی مثل گرما یا شیمیایی مثل استفاده از اتیلن اکسید عنوان میشود که منجر به از بین رفتن و تخریب همه شکلهای زندگی میکروارگانیسم ها میشود.

۶٫ Detergents 

              •ذرات گرد و غبار و مواد آلی را از سطوح پاک می کنند و اجازه میدهند تا ضدعفونی کننده ها به میکروارگانیسم ها که در زیر و یا بین آنها قرار دارند دسترسی پیدا کنند.

•              باعث کاهش کشش سطحی شده و قابلیت نفوذپذیری آب را افزایش میدهند تا بدینوسیله مواد آلی راحتر از سطوح اشیاء پاک گردند.

              •انواع ضدعفونی کننده ها

        vDisinfectant

موادی هستند که برای ضدعفونی اماکن ، وسایل و اشیاء به کار برده میشوند و باعث کاهش تعدادمیکرو ارگانیسم های بیماریزا درسطحی که آنها قادربه ایجاد بیماری تهدیدکننده برای میزبان‌شان نباشند.

                                                      

v        Antiseptics

موادی هستند که برای ضدعفونی سطوح زنده یا بافت ها مورد استفاده قرار میگیرند.

 

       •ضدعفونی کننده های قوی (High Level Disinfectants)

این دسته از ضدعفونی کننده ها روی کلیه اجرام بیماریزا مؤثراند ولی روی هاگ باکتریها لزوماً مؤثرنیستند.این مواد در صورتی که مدت زمان تماس آنها(۱۲-۳ ساعت) افزایش یابد میتوانند عمل استریلیزاسیون را انجام دهند.(استریلیزاسیون شیمیایی)

       •ضدعفونی کننده های متوسط (Intermediate Level Disinfectants)

این دسته روی باکتریهایی که قادر به جوانه زدن هستند ،بیشتر ویروس ها و بیشتر قارچ ها مؤثراند.

       •ضدعفونی کننده های ضعیف (Low Level Disinfectants)

این دسته ، باکتریهایی که قادر به جوانه زدن هستند و ویروس های دارای پوشش را از بین میبرند. این مواد به طور معمول برای پاکسازی سطوح استفاده میشوند.

تعریف انواع شوینده ها:

۱٫ شوینده های کاتیونیک ( + )

محلولهای با بار الکتریکی مثبت که به جز آمونیوم چهارتایی به ندرت به عنوان مواد پاک کننده استفاده میشوند.

 

۲٫ شوینده های آنیونیک   ( – )

این مواد صابونهای نمک های قلیایی اسیدهای چرب هستند . اینها به سبب اینکه تولید میزان زیاد کف می کنند         برای شستشو مناسب نیستند ، چرا که در باقیمانده آنها ذرات خاک و اجرام جمع میشوند .

۳٫ شوینده های غیریونی

امولیسیونرهای خوبی هستند.قابلیت نفوذ و پخش خوبی دارند و در سطوح با خاصیت کشش سطحی کم مؤثراند. تولید کف کمی کرده وبا یونهای فلزی آبهای سخت کمپلکس تشکیل نمیدهند.

بیشتر شوینده ها از نوع آنیونیک و غیر یونی هستند.

نکاتی که در استفاده از ضدعفونی کننده ها میبایست رعایت گردد.

              •محدودیت اثر

اثر ضدعفونی کنندگی یا جرم کشی درمقابل یک گروه از میکروارگانیسم های خاص تعیین میگردد.

              •مؤثربر استافیلوکوکوس آرئوس /مؤثر بر گروه گرم مثبت ها

              •مؤثر بر سالمونلا کلرا سوئیس /مؤثر بر گروه گرم منفی ها

 

نکاتی که در استفاده از ضدعفونی کننده ها میبایست رعایت گردد.

۲٫ کلمات اخطار دهنده به منظور نشان دادن میزان خطر محصول

(به ترتیب از حداقل تا حداکثر ضرر)

•       Caution

•       Warning

•       Danger

       •Poison / Danger

3. کمک های اولیه

•       شامل اقداماتی است که به هنگام بلع یا تنفس ویا تماس با ضدعفونی میبایست انجام گردد.

نکاتی که در استفاده از ضدعفونی کننده ها میبایست رعایت گردد.

۴٫ رعایت نکات پیشگیرانه

       •مخاطرات زیست محیطی

       •مخاطرات فیزیکی و شیمیایی( قابلیت اشتعال یا اثر خورندگی)

       •اطلاعات مربوط به چگونگی نگهداری و از بین بردن محصول

۵٫ نحوه استفاده

       •نوع مصرف(پاک کنندگی در مقابل ضدعفونی )

       •تعیین رقت مورد استفاده(کشندگی ، کنترل کنندگی)

       •روش استفاده (اسپری ، …)

 

نکاتی که در اجرای یک برنامه ضدعفونی میبایست مدنظر قرار گیرند

              •نوع استفاده از ضدعفونی کننده

              •ضدعفونی معمول کلینیک یا فارم

              •استفاده در زمان بروز بیماری

۲٫ نوع میکروارگانیسم هدف

۳٫ خصوصیات ضدعفونی کننده مورد استفاده

۴٫ عوامل زیست محیطی

۵٫ سلامتی و ایمنی پرسنل و حیوانات

نکات مورد توجه در خصوص میکروارگانیسم ها

       •اجرام از نظر حساسیت به ضدعفونی کننده ها بسیار متفاوتند.

       •اجرام از نظر توانایی در زنده ماندن در محیط(بستر، مواد آلی)بسیار متفاوتند(تولید هاگ و بیوفیلم)

       •به طور کلی باکتریهای گرم مثبت به ضدعفونی کننده های شیمیایی حساسیت بیشتری دارند.

       •ویروس های آب دوست و فاقد پوشش نسبت به ویروسهای دارای پوشش و چربی دوست به ضدعفونی کننده ها مقاومترند.

•       از نظر حساسیت به ضدعفونی ، ویروسها را میتوان به دوگروه (لیپوفیلیک و هیدروفیلیک )تقسیم کرد. ویروسهای لیپوفیلیک دارای پوشش چربی هستند که آنها را به اغلب ضدعفونی کننده های معمول مورد استفاده در مرغداری حساس می کند . درصورتیکه ویروسهای هیدروفیلیک بدون پوشش بوده و بطور کلی حساسیت کمتری به ضدعفونی کننده ها دارند . بسیاری از ویروسها جزء ویروسهای هیدروفیلیک بوده و خطر باقی ماندن  آنها در فارم پس از ضدعفونی وجود دارد .                     مؤثرترین ضدعفونیکننده ها برروی این نوع ویروسها :   اسیدهای آلی ،کلرامین ها، فرم آلدئید وگلوتارآلدئید‌‌ میباشد.

 

Classes of Organisms Ranks in order of Susceptibility to Disinfectant

نکات مورد توجه در خصوص ضدعفونی کننده ها

ضدعفونی کننده ایده ال

              •وسیع الطیف و اثر سریع داشته باشد .

              •درهر محیطی فعال باشد و بوسیله مواد آلی غیر فعال نگردد .

              •غیرسمی،غیرمحرک ، بدون بوی زننده و فاقد خاصیت خورندگی باشد.

              •نسبتاً ارزان باشد.

              •میکروارگانیسمهای مقاوم نسبت به آن ایجاد نشود .

              •خاصیت پاک کنندگی داشته باشد .

              •نفوذپذیری آن به درزها و شکافها ی سطوح زیاد باشد .

              •در مقابل هوا ، آب ، دما و غیره پایداری شیمیایی خوبی داشته باشد .

              •در آب (حتی آبهای سنگین ) به خوبی حل شده و رسوب ندهد

 

   در واقع ایده ال ترین ضد عفونی کننده سید۲۰ می باشد و تقریبا در حد آن هیچ ضد عفونی کننده ایده ال دیگری وجود ندارد

● روش عمل ضدعفونی کننده ها (Mode of Action)  

•       ضد عفونی کننده ها معمولاً به یکی از روشهای زیر برروی میکروارگانیسمها اثر می کنند .
۱) دی هیدراتاسیون و خشک کردن میکروارگانیسم مثل حرارت
۲) ایجاد لایه ضخیم کشنده در سطح میکروارگانیسم
۳) اثر بر نفوذپذیری غشاء پلاسمایی سلول با خاصیت سورفاکتنت
۴) اثر تخریب بر پروتئینهای داخلی بخصوص آنزیمها
۵) تغییر شرایط فیزیکی مثل PH

              •غلظت ضدعفونی کننده ها

              •انتخاب رقت ، متناسب با هدف ضدعفونی

              •ضدعفونی کننده ها در غلظت های بیشتر مؤثرترند . (  اما مخاطرات آنها نیز افزایش میابد. )

              •آب مورد استفاده در رقیق سازی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

۲٫ روش های مورد استفاده

              •استفاده از برس

              •اسپری

              •غوطه ور کردن لوازم در ضدعفونی کننده

•              گازدهی

نکات مورد توجه در خصوص ضدعفونی کننده ها

۳٫ زمان تماس یا اثرگذاری ضدعفونی کننده ها

       •ضدعفونی کننده ها از نظر مدت زمان مورد نیاز جهت اثر گذاری بسیار متغیراند.

       •محل های مورد نظر میبایست به طور کامل با ضدعفونی کننده پوشیده شود تا از خشک شدگی زودهنگام جلوگیری به عمل آید.

       •باقیمانده بعضی از ضدعفونی کننده ها ممکن است فعالیت خود را حفظ نمایند.

       •ضدعفونی کننده میبایست حداقل به مقدار ۱۰ دقیقه روی سطوح باقی بماند. (رطوبت براق)

۴٫ پایداری و ذخیره سازی ضدعفونی کننده ها

       •بعضی از ضدعفونی کننده ها به نور و گرما حساس اند .

نکات مورد توجه در خصوص ضدعفونی کننده ها

۵٫ اقدامات احتیاطی به منظور ایجاد ایمنی

ضدعفونی کننده‌ها و گندزداها تنها برای استعمال خارجی است و از ورود آنها به دهان ، چشم ، گوش و دستگاه تنفسی جداً باید جلوگیری کرد.

       •رعایت ایمنی کامل پرسنل با استفاده از لوازم حفاظت شخصی

       •رعایت اصول ذخیره سازی مناسب

       •ایجاد آمادگی در نحوه صحیح مخلوط کردن ضدعفونی کننده ها و روشهای کاربردی آنها

       •هزینه و ملاحظات اقتصادی به هنگام انتخاب ضدعفونی کننده ها

       •مواد ضدعفونی کننده را باید در مقادیر کم استفاده کرد.

۶٫ هدف از برنامه ضدعفونی : پیشگیری از بروز یک بیماری عفونی یا کنترل بیماری است

نکات مورد توجه در خصوص ضدعفونی کننده ها

۷٫ میزان مواد آلی

       •برداشت و پاکسازی تمامی مواد آلی قبل از ضدعفونی بسیار مهم است.

       •مقدار مواد آلی موجود روی کارائی یک برنامه ضدعفونی مؤثر است.

       •بعضی از ضدعفونی کننده ها در حضور مواد آلی تاحدودی مؤثر اند . (فنل ها)

       •عوامل بی‌اثر کننده ضدعفونی کننده‌ها را باید شناخت و از تماس آنها با هم جلوگیری کرد. مثلا تی‌ کشیدن و تمیز کردن با ابر و اسفنج ، باعث بی‌اثر کردن مواد ضدعفونی کننده می‌شود. علت این امر را این گونه می‌توان بیان کرد که چوب ، کتان ، پارچه ، لاستیک‌هاو پلاستیک‌ها ، سبب خنثی و بی‌اثر کردن فنل‌ها و ساولن می‌شوند.

۸٫ وضعیت توپوگرافی سطوح

       •سطوح ایده آل برای ضدعفونی سطوح صاف میباشند.

•       سطوح متخلخل ، ناصاف به خصوص سطوح چوبی و خاکی میتوانند اجرام را در خود نگه دارند.

۹٫ درجه حرارت

       •بیشتر ضدعفونی کننده ها بهترین اثر خود را در۲۰ درجه سانتیگراد دارند.

       •افزایش دما میتواند زمان تماس ضدعفونی کننده ها را کاهش دهد.

       •درجه حرارتهای پائین ممکن است اثربخشی این مواد را کاهش دهد.

       •تعداد اجرام به ازای هر ۱۰ درجه سانتیگراد نصف میگردد.

       •اثر میکرب کشی هر گندزدایی با آب داغ بیشتر می‌شود. (با آب ژاولو ید، این کار را نکنید(

۱۰٫ سختی آب

       •سختی آب میتواند ضدعفونی کننده های خاصی را غیر فعال ویا کارائی آنها را کاهش دهد (فنل ها)

۱۱٫ PH

       •فعالیت برخی از ضدعفونی کننده ها تحت تأثیر PH قرار دارند.

•       گلوتارآلدئید در PH >7 و ترکیبات چهارتایی آمونیوم در PH 10-9 مؤثراند.

۱۲٫ حضور سایر ترکیبات

مواد ضدعفونی کننده را نباید با هم استفاده کرد. مثلا صابون، ساولن را بی‌اثر می‌کند.

       •ترکیبات یددار به وسیله ترکیبات چهارتایی آمونیوم غیرفعال میشوند.

۱۳٫ ارزش و بهاء لوازم و تجهیزاتی که میبایست ضدعفونی شوند.

۱۴٫ بهداشت ،ایمنی و محیط زیست

       •برخی از آنها برای بهداشت انسان و دام مخاطرات جدی دارند.

       •عوامل محیطی نظیر هدایت جریان آب به داخل نهرها و رودخانه ها میبایست در انتخاب ضدعفونی کننده در نظر گرفته شود.

       •خیلی از مواد به عنوان تهدیدکنندگان گیاهان و زندگی آبزی شناخته شده اند.

۱۵٫ ضدعفونی کننده های فیزیکی

              •گرما

              •گرمای خشک (از قدیمی ترین روش ها است)

              •گرمای مرطوب (مؤثرتر و زمان کمتری نسبت به گرمای خشک نیاز دارد)

              •نور خورشید

              •پرتوافشانی(اشعه ماوراء بنفش)

              •روش مناسب برای غیرفعال کردن اجرام به خصوص گروه هوازی است .

              •به دلیل فقدان نفوذپذیری اثری محدود در روی سطوح دارد .

              •انجماد

    روش ضدمیکروبی مناسبی نیست و ممکن است صرفاً به کاهش تعداد باکتریها کمک نماید . برخی از باکتریها نسبت به انجماد مقاوم هستند.

دسته بندی ضدعفونی کننده ها

              •ضدعفونی کننده های قوی

              •پراکسید هیدروژن

              •گلوتارآلدئید

              •فرمالدئید

              •ضدعفونی کننده های متوسط

              •الکل ها

              •ترکیبات کلر و ید

              •ضدعفونی کننده های ضعیف

              •ترکیبات فنلیک

              •ترکیبات آمونیوم چهارتایی

معرفی تعدادی از ضدعفونی کننده ها :

 

- اسیدها

•اسیدها اثر ضدمیکروبی خود را از طریق قطع ارتباط بین اسیدهای نوکلئیک و رسوب پروتئین ها اعمال می نمایند.

•با تغییر PH محیط را برای بسیاری از اجرام غیرقابل تحمل مینمایند.

•محلولهای غلیظ اسیدها محرک بوده و باعث سوختگی های شیمیایی می شوند ، همچنین در غلظت های بالا تولید گازهای سمی مینمایند.

•به عنوان ضدعفونی کننده استفاده مشخص و محدودی دارند.

اسیداستیک:

•شکل غلیظ آن برای پوست و ریه ها محرک است.

•رقت معمول آن(۵%) غیرسمی و غیرمحرک است.

•به صورت اسپری ، مه پاش و غوطه ورکردن اشیاء در محلول رقیق مورد استفاده قرار میگیرد.

•اسید استیک در حضور مواد آلی فعالیت ضعیفی دارد.

گوگرد (دی اکسیدسولفور Sulphor dioxide ):

•       در اثر سوختن گوگرد ، دی اکسیدسولفور به صورت گاز آزاد میشود . دی اکسید سولفور بعنوان یک ماده ضدعفونی کننده بر علیه باکتریها ، ویروسها ، انگلها و حشرات و جانوران موذی استفاده میشود . به ازای هر ۶ متر مکعب فضا یک کیلوگرم گوگرد مورد نیاز میباشد . برای حصول نتیجه بهتر میبایست هنگام گاز دادن ، هوا مرطوب بوده وکلیه منافذ تا ۲۴ ساعت بسته باشد . برای مرطوب نمودن فضا توصیه میشود قبل از شروع به مشتعل کردن گوگرد ، آب یا محلول ضدعفونی کننده مناسب دیگری برروی دیوار ، سقف و کف محل مورد نظر اسپری شود .
دی اکسیدسولفوربا آب ترکیب شده وتولید اسیدسولفوروس Sulphorous acid می کند که ماده ای باکتریسیدال است . گوگرد باید به شکل شمع ساخته شود یا به نسبت وزن خود با زغال چوب مخلوط گردد تا به سوختن آن کمک کند .
الکل ها(اتانول ، ایزوپروپانول)

•وسیع الطیف اند و از طریق تغییر ماهیت پروتئین ها و آسیب به غشای سلولی و لیز سلولی میکروارگانیسم ها را از بین میبرند.

•برای ضدعفونی سطوح زنده و غیرزنده و ضدعفونی دست استفاده میشوند.

•الکلها به سرعت باکتریها را از بین میبرند(۵ دقیقه) اما فعالیت ضدویروسی آنها محدود و روی اسپورهای باکتری وقارچی بی اثراند.

•بهترین غلظت آنها ۹۰-۷۰ درجه است و غلظت های بالاتر برای تغییر ماهیت پروتئین ها نیاز به مقادیر کمی آب دارند.

• الکل ها به سرعت تبخیر شده ولی هیچ باقیمانده ای از خود به جای نمی گذارند ( تداوم اثرمحدود ) .

•فعالیت الکلها در حضور مواد آلی محدود میباشد.

•الکل ها به شدت قابلیت اشتعال داشته و می توانند به سطوح پلاستیکی و لاستیکی آسیب برسانند.

•الکل ها میتوانند برای پوست آسیب دیده خیلی محرک باشند.

•تاثیر عالی جهت ضدعفونی کردن وسایل و ابزارکوچک.

•جهت استفاده عمومی گران هستند.

•جهت تاثیرشان، بیشترغلظت‌های ۹۵- ۷۰% آنها استفاده می‌شود.

آلدئیدها(فرمالدئید،گلوتارآلدئید)

       •ضدعفونی کننده های وسیع الطیف و بسیار مؤثری هستند.

       •اثرضدمیکروبی خود را از طریق تغییر ماهیت پروتئینها و قطع ارتباط اسیدهای نوکلئیک انجام می دهند.

       •روی باکتریها،قارچها،ویروسها،مایکوباکتریومها و هاگها مؤثراند.

       •خاصیت خورندگی فلزات،لاستیک و سیمان را ندارند.

       •این مواد برای انسان و حیوان که آن را استنشاق ویا با آن تماس داشته باشند بسیار محرک و سوزاننده و سرطانزااست.

•       لوازم حفاظت شخصی به هنگام استفاده از آنها ضروری است.

آلدئیدها(فرمالدئید)

       •شکل گازی آن برای ضدعفونی سطوح چوبی، آجری ، درزها و لوازم مکانیکی مورد استفاده قرار میگیرد.

       •میبایست در محل های کاملا ً بسته و به مدت ۲۴ ساعت استفاده شوند.

       •اثربخشی فرمالدئید به دما (۱۴ درجه سانتیگراد) و رطوبت نسبی(۷۰%) وابسته است.

•       فرمالین محلول ۳۷% فرمالدئید در آب میباشد ، محلول بدون رنگ با بوی نافذ و سوزاننده و محرک شامل بیش از ۳۷ % گاز فرمالدئید همراه با مقادیر متفاوتی از متیل الکل جهت جلوگیری از پلی مریزه شدن آن میباشد . فرمالین یک ضدعفونی کننده ارزان قیمت و مفید میباشد . برای ضدعفونی عمومی بهتر است از محلول رقیق شده فرمالین برابر حدود ۴ % گاز فرم آلدئید استفاده کرد .

پودر پارافرم آلدئید (Paraformaldehyde )

•       حاوی ۹۱ % گاز فرم آلدئید میباشد که با حرارت دادن آن ،گاز فرم آلدئید متساعد میگردد ● موارد استفاده از فرم آلدئید درصنعت طیور:
۱) فرم آلدئید بصورت مایع ، گاز یا آئروسل یکی از بهترین و مفیدترین ضدعفونی کننده ها برای ضدعفونی کلی مرغداری قبل از اقدام به جوجه ریزی میباشد .
۲) محلول ۵ % فرم آلدئید بصورت اسپری به مقدار ۲۰ سانتی متر مکعب به ازای هر متر مکعب به منظور درمانی و از بین بردن اسپور اغلب باکتریها در فارم مفید میباشد .
۳) به شکل آئروسل برای از بین بردن عامل برنشیت عفونی پرندگان (ترکیب ۴ % به مقدار۲۰ سانتی متر مکعب بازای هر مترمکعب ) .
۴) محلول ۴ % به مقدار ۱۵ سانتی متر مکعب به ازای هر متر مکعب برای از بین بردن میکروارگانیسمهای مایکوپلاسمائی طیور.
۵) برای غیر فعال کردن ویروسهای لارنگوتراکئیت ، آبله ، نیوکاسل و سایر ویروسها .
۶) مخلوط کردن محلول فرم آلدئید به نسبت یک تا سه درصد وزن بالایه سطحی بستربرای کنترل اثر قارچها ، باکتریها و ویروسها مفید است .
۷) ترکیب ۲ % فرم آلدئید و ۵ % فنل در حوضچه های ضدعفونی ورودیهای مرغداری ، سالن و غیره در جلوگیری از پراکنده شدن عفونت با پای انسان یا خودروها بسیار مفیدمی باشد .

روشهای استفاده از فرم آلدئید بعنوان ضدعفونی کننده در صنعت طیور :

● روشهای استفاده از فرم آلدئید بعنوان ضدعفونی کننده در صنعت طیور :
۱) بصورت اسپری (آئروسل ) :
محلول فرم آلدئید برابر ۴ % گاز فرم آلدئید به مقدار ۲۰ سانتی متر مکعب به ازای هر متر مکعب درفضا و برروی سقف، دیواره و کف اسپری میشود . میتوان محلول با این غلظت یا کمی غلیظ تررا برای ضدعفونی محوطه ، دیوارها وبیرون ساختمان استفاده کرد.برای ضدعفونی علوفه خشک وغیره که نمی توان با گاز دادن،آنها را ضدعفونی کرد ، می توان محلول ۲ % فرم آلدئید را برروی سطح آنها اسپری کرد . بعد از استفاده از اسپری و آئروسل ظروف آب و غذا باید با آب شسته شود .
۲) گاز دادن بوسیله ترکیب فرمالین و پرمنگنات پتاسیم :
از ترکیب ۲۰ گرم پرمنگنات با ۴۰ سانتی متر مکعب فرمالین تجاری (۳۷ % ) به ازای هر مترمکعب ،گاز فرم آلدئید متساعد میشود . برای انجام این عمل ظروف با دهانه ۳۰ تا ۳۵ سانتی متر و با حجم سه برابر حجم فرمالین مورد نیاز ایدآل خواهد بود . ابتدا پرمنگنات به مقدار لازم در ظروف ریخته شده و بعد فرمالین روی آن افزوده شود . برای حصول نتیجه بهتر می بایست رطوبت نسبی محیط بیش از ۷۵ % و دما بالاتر از ۲۴ درجه سانتیگرادباشد . میتوان قبل از گاز دادن ، با اسپری آب یا یک محلول ضدعفونی کننده رطوبت را بالا برد .

•       پس از گاز دادن تمام منافذ و درب و پنجره ها باید حداقل تا ۱۲ ساعت بسته باشند  
۳ ) گاز دادن بوسیله تبخیر فرمالین با حرارت :
مخلوط ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر مکعب فرمالین تجاری با همان مقدار حجم آب به ازای هرمترمکعب فضا ، را میتوان حرارت داد ، تا گاز فرم آلدئید متساعد شود .
۴) حرارت دادن پارافرم آلدئید :
با حرارت دادن پودر پارافرم آلدئید گاز فرم آلدئید متساعد میشود . با توجه به اینکه پارافرم آلدئید حاوی ۹۱ % فرم آلدئید میباشد ، ۱۰ تا ۱۵ گرم پارافرم آلدئید برای هر متر مکعب فضا لازم است .
● خنثی کردن گاز فرم آلدئید :
برای سرعت عمل در خنثی کردن گاز فرم آلدئید میتوان از محلول ۲۶ تا ۲۹ درصد هیدروکسیدآمونیوم روی سطح بخار داده شده بپاشیم . برای هر گرم پارافرم آلدئید باید ۴ گرم هیدروکسیدآمونیوم استفاده شود .
شستشو و ضد عفونی لوله های آبخوری در سالنهای مرغداری
با مصرف مداوم آب و گذشت زمان ، در لوله های آبخوری سالنهای مرغداری ابتدا رسوب املاح و سپس زنگ زدگی و بالاخره رشد جلبک ها بوقوع پیوسته و محیط مناسبی برای رشد میکروارگانیزمها بوجود می آید .
آلدئیدها(گلوتارآلدئید)

       •برای ضدعفونی لوازم پزشکی (آندوسکوپها) کاربرد دارد.

       •با غلظت ۲% برای ضدعفونی مورد استفاده قرار می گیرد

       •اثربخشی آن به میزان زیادی به PH (>7)و درجه حرارت بالا بستگی دارد.

       •تداوم اثرکم

       •سمیت متوسط

       •قیمت متوسط

       •نسبت به فرمالدئید درحضور مواد آلی،صابونها و آبهای سخت مؤثرتر است.

آلکالین ها یا قلیاها(هیدروکسیدآمونیوم یا سدیم ، کربنات سدیم و اکسید کلسیم)

       •این مواد از طریق صابونی کردن چربی موجود در غشـــــاء میکروارگانیسم ها عمل می نمایند.

       •روند فعالیت ترکیبات قلیایی آهستــــه ، اما با افزایش دما این فعالیت افزایش می یابد.

•       مواد قلیایی خاصیت ضدمیکروبی خوبی داشته اما خصوصیت خورندگی دارند و رعایت حفاظت شخصی مهم میباشد.

قلیاها(هیدروکسید سدیم)

       •یک ماده قلیایی قوی که به عنوان ضدعفونی کننده اماکن مورد استفاده قرار میگیرد .

       •به شدت خاصیت سوزانندگی و خورندگی روی فلزات دارد.

       •رعایت حفاظت شخصی بسیار مهم است.

       •این ماده میبایست با دقت کافی به آب اضافه گردد. و هرگز آب خالص را به هیدروکسید سدیم اضافه نکنید)

 

قلیاها(هیدروکسیدآمونیوم)

       •یک ضدعفونی کننده مؤثر بر اووسیت کوکسیدیاها است.

       •محلولهای غلیظ آن میتوانند گازهای متراکم و سوزاننده تولید نمایند.

•       درمقابل بیشتر باکتریها مؤثر نیست و ضدعفونی عمومی میبایست به دنبال استفاده از این ترکیب به کار برده شود.

قلیاها(کربنات سدیم)

       •به صورت محلول های داغ( ۸۲ درجه سانتیگراد) برای ضدعفونی اماکن به کار برده میشود.

       •این ماده بیشتر به عنوان پاک کننده مورد استفاده قرار میگیرد. تایک ضدعفونی کننده

       •کربنات کلسیم درحضور مواد آلی فعالیت ضعیفی داشته و در آبهای سخت غیرفعال میشود.

       •این ماده برای آبزیان مضر میباشد.

       •این ماده میتواند محرک باشد لذا رعایت حفاظت شخصی مهم میباشد.

 

آهک Lime اکسید کلسیم Calcium oxide آهک زنده quick lime cao

•       پودر سفید متمایل به خاکستری بدون بو ، شامل بیش از ۹۵ % اکسید کلسیم میباشد. وقتی آهک زنده با آب خیسانده شود، طی یک واکنش انرژی زا به پودر سفیدی بنام هیدروکسیدکلسیم (آهک مرده Salked lime ) [ca(OH)۲] تبدیل میشود .در صورتیکه میزان آب مخلوط شده با آهک کافی باشد (مانند دوغاب آهک ) واکنش بطور کامل انجام شده و تمام اکسید کلسیم به هیدرواکسیدکلسیم تبدیل میشود . در مدت طولانی تر واکنش ادامه یافته و دی اکسیدکلسیم به کربنات کلسیم تبدیل میشود که فاقد خاصیت ضدعفونی کنندگی است.

 

BiguanidesBiguanides کلرهگزیدین ( ساولن )

       •ازطریق فعالیت گروههایی با شارژ منفی در غشای سلولی که منجر به تغییر نفوذپذیری آن می شود خاصیت ضدمیکروبی خود را اعمال می نمایند.

       •ساولن در ضدعفونی سریع ابزارها و وسایل پزشکی و جراحی و همچنین شستشوی دست جراح و تمیز کردن زخم‌ها کاربرد دارد. همچنین محلول یک درصد آن برای ضدعفونی زخم‌ها و شستن پوست دست و بدن بسیار مناسب است. این ماده باکتری کش قوی است، ولی بر ویروس‌ها اثری ندارد. از تماس ساولن با چشم و گوش باید جلوگیری کرد.

       •دارای طیف وسیع ضد باکتریال ولی روی ویروس ها اثر محدود و روی قارچها، مایکوباکتریومها و هاگ بی تأثیراند.

       •فقط در طیف محدودی از PH (7-5)عمل میکنند.

       •براحتی به وسیله صابونها و شوینده ها غیرفعال میشوند.

       •این مواد برای آبزیان سمی اند.

 

هالوژنها (مواد یددار، مواد کلردار )                                                         الف : ترکیبات کلریا هیپوکلریت ها

       •ترکیباتی وسیع الطیف اند که سمیت کم، هزینه کم و سهولت استفاده از خصوصیات آنها است.

       •باتوجه به خصوصیات الکترونگاتیو خود و از طریق تغییر ماهیت   پروتئین ها خاصیت ضدمیکروبی خود را اعمال مینمایند.

       •ترکیبات وسیع الطیفی هستند که روی باکتریها،ویروسهای فاقدپوشش ، مایکوباکتریومها و قارچها مؤثراند و در غلظت های بالا اثر ضدهاگی دارند ، البته بطور کلی بعنوان موادکشنده اسپورتوصیه نشده اند.

       •در حرارت بالای ۴۳ درجه سانتیگراد و PH بیشتر از ۹ غیرفعال میشوند.

       •به سرعت درحضور بقایای موادآلی ، نورخورشید ، و بعضی از فلزات فعالیت خود را ازدست میدهند.

•       در غلظت های پائینی برای ضدعفونی کردن وسایل کوچک و تمیز موثر هستند.

•        کلر ، عنصری است که در ساختمان بسیاری از رنگ برها و سفیدکننده‌ها و ضدعفونی کننده‌ها بکار می رود. کلر ، در مورد هر سه دستـﮥ میکروب‌ها ( قارچ ، باکتری و ویروس ) فعال است. کلر برای ضدعفونی آب استخر و آب آشامیدنی استفاده می شود و همچنین از پرکلرین ، برای ضد عفونی سبزی‌ها و میوه‌جات استفاده می‌شود.

 

 

 

 

هیپوکلریت ها

•       برخلاف تصور عموم کف ناشی از کلرین هم خاصیت پاک کنندگی و هم خاصیت ضدعفونی کنندگی ندارد. ماده موثر ضد میکربی کلرین ترکیب HOCL یا هیپوکلریک اسید می باشد، در صورتی که ماده موثر کف پاک کننده کلرین یون منفی (OCL) است که PH آن حدود ۱۱-۱۰ و به فرم هیپوکلریت می باشد که بعنوان یک عامل اکسید کننده و یک ماده تمیز کننده برای تمیز کردن ذرات چربی و پروتئین و زدودن بعضی رنگ ها موثر است.بر اساس pH یک حالت تعادل بین این دو نوع ترکیب کلر وجود دارد. قدرت ضد عفونی کنندگی هیپوکلریت قلیایی که به عنوان ماده شوینده استفاده میشود، صد برابر کمتر از قدرت ضد عفونی کنندگی کلرین غیر قلیایی است.

هالوژنها(ترکیبات کلر)

       •هیپوکلریت سدیم (Naocl )یکی از پرمصرف ترین ضدعفونی کننده های دارای کلر میباشد       (۵ و۲۵% سفیدکننده تجاری).

       •ماده اصلی موجود در آب ژاول ، هیپوکلریت سدیم است و ترکیبی فوق‌العاده قوی است که درصد خیلی کم از آن (۵ درصد) را در آب حل می‌کنند و با نام‌های مختلف تحت عنوان سفید کننده به بازار عرضه می‌کنند و برای ضدعفونی لگن و وان حمام ، لباس‌ها ، دیوارهای حمام ، توالت و آشپزخانه مناسب است و نیز در ضدعفونی آزمایشگاههایی که در معرض ویروس هپاتیت قرار دارند(بخشهمودیالیز استفادهمی‌شود.(

محلول هیپوکلریت یا آب ژاول ، تمام میکروب‌ها اعم از قارچ ، ویروس و باکتری را نابود می‌کند. آب ژاول را باید در ظروف مات و سربسته نگهداری کرد و از بکار بردن آن به همراه   جوهر نمک باید جدا خودداری کرد.

       •خاصیت ضدمیکروبی به وسیله مقدار کلرموجود در محلول تعیین میگردد.

       •در غلظت های حدود ppm 2500 اثرضدهاگ داشته ولی در این غلظت اثر خورندگی بسیار دارد.

       •در غلظت های بالا برای غشاهای مخاطی،چشمها و پوست    محرک اند.

•       هیپوکلریت نباید با اسیدها یا آمونیاک به دلیل تولید گازهای سمی مخلوط گردند.

کلرامین T :

•       یکی از ترکیبات مهم کلر است که به شکل پودر سفید ، کریستاله با بوی ملایم کلر میباشد. اثر باکتریسیدال آن بوسیله آزاد شدن کلر و تشکیل Hocl است . کلرامین( هالامید ) نسبت به هیپوکلریت کمتر محرک بوده و ثبات بیشتری دارد و در عمل از آن مناسب تر میباشد .
کلرامینT بهترین اثرضدعفونی کنندگی را روی باکتریهای هوازی وغیرهوازی مقاوم به اغلب نمک های چهارتائی آمونیوم وسودسوزآور و پاک کننده های کاتیونیک دارد.محلول ۵ % آن در عرض ۳۰ دقیقه، ضدعفونی کننده مؤثری میباشد ، ویروس نیوکاسل با محلول ۱ % آن غیر فعال میشود .

هالوژنها(ترکیبات ید)

       •وسیع الطیف اند و روی تعدادزیادی از باکتریها ، قارچها مایکوباکتریومها ، و ویروسها مؤثراند.

       •ازطریق تغییر ماهیت پروتئین ها و اخلال در سیستم آنزیمی اجرام عمل مینمایند.

       •محلولهای غلیظ میتوانند برای پوست محرک باشند. همچنین باعث ایجاد لکه روی پارچه یا آسیب به مواد لاستیکی و برخی از فلزات شوند.

•       این مواد بوسیله ترکیبات چهارتایی آمونیوم و بقایای مواد آلی غیرفعال میشوند.

یدوفورها

       •کمپلکس های یدداری هستند که دارای حلالیت بالا و خاصیت آزادسازی سریع ید را دارند.(پوویدون یداین)

       •رقیق کردن یدوفورها غلظت ید آزاد و فعالیت ضدمیکروبی را افزایش می دهد.

•       این ترکیبات برای ضدعفونی های معمول بسیار خوب میباشد.

مواد اکسیدکننده (پراکسیدهیدروژن،پراستیک اسید،ویرکن اس)

       •ترکیباتی هستند که پایه پراکسید دارند و از طریق تغییر در ماهیت پروتئین ها و چربیهای میکروارگانیسم ها عمل میکنند.

       •ترکیبات پراکسیژن طیف وسیعی در اثر ضدمیکروبی دارند.

•       درشکل رقیق شده ترکیبات بی خطری هستند اما ممکن است در شکل غلیظ محرک بوده و به لباس آسیب برسانند.

مواد اکسیدکننده(پراکسیدهیدروژن)

مواد اکسیدکننده (پراستیک اسید)

•یک ماده اکسیدکننده قوی است و ترکیبی از اسیداستیک و پراکسید هیدروژن میباشد.

•این ماده دارای خاصیت ضدباکتری،ضدقارچ،ضدهاگ و ضدویروس است.

•پراستیک اسید در مقابل مایکوباکتریوم ها و جلبکها نیزمؤثر است.

•در حضور مواد آلی تا حدودی مؤثر می باشد.

مواد اکسیدکننده(ویرکن اس)

•ترکیبی از مولکول پراکسیژن ، اسیدآلی و سورفاکتانت است.

•وسیع الطیف بوده و در حضور مواد آلی نیز مؤثر می باشد.

فنلهاPhenols

 

•فنل ( کربولیک اسید Carbolicacid ) با فرمول C۶ H۵OH از مشتقات زغال سنگ قیراندود میباشد که بیش از صد سال پیش کشف شده و اولین ماده ضدعفونی است که بعنوان آنتی سپتیک در سال ۱۸۶۷ توسط لیستر مورد استفاده قرار گرفت .
ترکیبات فنل در دمای اتاق بدون رنگ با بوی بسیار مشخص میباشد . فنل به میزان کم در آب حل میشود و در حضور آب شیری رنگ میشود . در حلالهای صابونی بصورت امولسینه عرضه میشود . فنل با غلظت بالا یک سم پروتوپلاسمیک است که در سلول نفوذ کرده و دیواره آن را گسسته پروتئین های آن را رسوب می دهد و با غلظت کمتر فقط سیستم آنزیمی سلول را مختل میکند .
فنل برروی باکتریها (گرم مثبت و گرم منفی )وقارچها اثر کشنده دارد اما برروی اسپورها و ویروسها بسیار ضعیف اثر می کند . تغییر رقت محلولهای فنل در میزان اثر آنها تأثیر بسیار زیادی دارد همچنین بوسیله مواد آلی سریعاً غیر فعال میشود . اغلب فنلها با مواد ضدعفونی کننده غیر یونیزه (کلوئیدی خنثی ) سازگاری نداشته و نباید با آنها استفاده شود . ولی با ترکیبات آنیونیک (ترکیبات یونی با بار منفی ) سازگاری دارند و در PH قلیایی فعالترند چون محلول ترمی باشند همچنین محلولهای گرم فنل مؤثرتر هستند . فنل برای ضدعفونی ساختمان و وسایل در صنعت طیور بکار میرود .
در سالهای اخیر ترکیبات سنتتیک فنل مانند ، اکلیل فنل های ساده ، نیتروفنلها و هالوژنهای فنله به بازار عرضه شده اند که نسبت به فنل طبیعی سمیت کمتری داشته و برای پوست کمتر محرک می باشند . همچنین نسبت به فنلهای طبیعی گران قیمت بوده و بخاطر اینکه براحتی غیر فعال میشوند ، در صنعت طیور کاربرد کمتری دارند .

•ضدعفونی کننده های وسیع الطیفی هستند که از طریق تغییر ماهیت پروتئین ها و غیرفعال کردن آنزیم های متصل به غشای سلولی منجر به تغییر نفوذپذیری دیواره سلولی میگردند.

•درزمان اضافه شدن به آب ظاهری شیری رنگ دارندوبوی شدید کاج استشمام میشود.

•فنل ها به طور معمول با محلولهای صابونی به منظور افزایش قدرت نفوذ پذیری ترکیب میشوند و در صابون ها و شامپوها به عنوان ماده محافظ به کار می روند .

•غلظت ۵% آن ضدباکتریال ، ضدتوبرکلوز، ضدقارچ و ضدویروس های دارای پوشش میباشد.

فنل ها

• روی ویروس های فاقد پوشش و هاگها مؤثر نیستند.

•قیمت پایین تا متوسط.

•فنل ها فعالیت خود را در آبهای سخت و در حضور مواد آلی حفظ میکنند گاززا بوده و بقایای آنها پس از خشک شدن نیز بخشی از فعالیت خود را حفظ مینمایند.

•سمیت پایین و خاصیت تخریبی پایین داشته ومعمولا ًبرای انسان ترکیبات بی خطری هستند ولی تماس طولانی مدت آنها باعث تحریک پوست میشود.

•غلظت های بیش از ۲% برای تمام حیوانات به خصوص گربه ها سمی است.

کرزول Cresol :

•       کرزول (کرسیلیک اسید Crecylic acid ،کرزول اسیدTricresol acid ) مایع بدون رنگ بوده که در معرض نور و هوا به صورتی زرد و نهایتاً قهوه ای تیره تغییر رنگ میدهد.کرزول بوی همانند فنل دارد و تا حدود ۲ % در آب حل گردیده و در آب گرم بهتر حل میشود. کروزل برروی اغلب باکتریها (گرم منفی و مثبت ) بخصوص باکتریهای اسیدفست و اغلب قارچها مؤثر است . برروی ویروسها اثر کمتری داشته و روی اسپورهای باکتریها و قارچها مؤثر نیست .
در حضورموادآلی نسبت به سایر ضدعفونی کننده ها بهتر عمل می کنند . بنابراین برای ضدعفونی جایگاه ،محوطه ، توریها ، کف سالنها و حوضچه های ضد عفونی توصیه میشود .کرزول با ترکیبات آنیونیک (یون با بار منفی ) سازگاری داشته ولی در حضور ترکیبات غیره یونیزه از میزان اثر آن کم میشود و در PH اسیدی بهتر عمل می کند .
برای افزایش حلالیت ، محلول کرزول صابونی شده Saponated Cresol Solution ( لیزول ) که ترکیبی از ۵۰ % کرزول با ۳۵ % صابون رقیق شده در هیدروکلراید میباشد ، تهیه گردیده است که با غلظت ۲ % بکار میرود . برخی ترکیبات کرزول بعنوان پاک کننده نیز استفاده میشوند .

ترکیبات چهارتایی آمونیوم

•این ترکیبات، شوینده های کاتیونی ( یون های با بار مثبت )بدون بو و شفاف هستند که به سوی سطوح با شارژ منفی میکروارگانیسم ها جذب میشوند و به طور غیرقابل برگشت با فسفولیپیدهای غشای سلولی پیوند برقرار نموده و منجربه تغییر ماهیت پروتئین ها و اخلال در نفوذپذیری غشا میشوند.

•این مواد در مقابل باکتریهای گرم مثبت بسیار مؤثر و در مقابل باکتریهای گرم منفی و قارچها و ویروسهای دارای پوشش نیز اثرات خوبی دارند.

•این مواد همچنین در مقابل ویروسهای بدون پوشش یا مایکوباکتریومها بی تأثیراند و به نظر میرسد بیشتر اثر اسپوراستاتیک داشته باشند تا اثر ضد هاگی

•باقیمانده این ترکیبات نیز دارای اثر هستند و برای مدت کوتاهی اثرات باکتریواستاتیکی خود را حفظ میکنند.

•در محیط خنثی تا کمی قلیایی فعالتراند اما فعالیت خود را در PH کمتر از ۳٫۵ از دست میدهند.

•ترکیبات چهارتایی آمونیوم بطورکلی در حضور مواد آلی ، شوینده ها ، صابونها و آبهای سخت براحتی غیرفعال میشوند.

•با افزودن کربنات سدیم و قلیایی کردن محیط میتوان بر قدرت اثر آنها افزود.درحدودppm۲۰۰ کربنات سدیم محلول وppm ۵۰۰ آمونیوم چهارتایی و ppm۲۰۰ EDTA افزوده میشود تا PH محلول به ۸ برسد . از ترکیب بدست آمده برای ضدعفونی دیواره ها ، سینیها و کف هچری استفاده میشود.

•این مواد برای ماهیان سمی هستند و نباید به منابع آب راه یابند.

•ضدعفونی‌کننده خوب جهت استفاده درسطوح تمیز.

•قیمت پائین.

•غیرمحرک، غیرمخرب و سمیت پائین.

اجرای یک برنامه ضدعفونی

اجرای یک برنامه ضدعفونی مؤثر به چندین فاکتور بستگی دارد:

              •بررسی وضع موجود

              •پاکسازی

              •شستشو

              •ضدعفونی

•              ارزیابی اقدامات انجام شده

اجرای یک برنامه ضدعفونی

              •بررسی وضع موجود

              •شناسایی و ارزیابی عوامل عفونی مورد ظن

              •چگونگی انتقال آنها

              •شناسایی نواحی که بالقوه ممکن است آلوده شده باشند

              •انتخاب یک ضدعفونی کننده شیمیایی مناسب

۲٫ پاکسازی

       •هدف اصلی حذف کامل مواد ارگانیک تا حد امکان میباشد.

       •برآورد میشود که مرحله پاکسازی به ت